Hệ số nam nữ khi chia tiền cầu lông: đặt bao nhiêu thì hợp lý
Nhiều nhóm cho chị em đóng ít hơn anh em một chút, ví dụ tính 0.75 suất thay vì 1 suất. Chuyện này bình thường. Cái dễ sinh chuyện là con số đó được đặt lặng lẽ, không ai bàn, cho tới hôm có người ngồi cộng lại.
Bài này không có "con số chuẩn" cho bạn, vì không có con số nào như vậy. Nó chỉ cách tính thử ra tiền để cả nhóm cùng nhìn và cùng chốt.
Tóm tắt nhanh
- Hệ số là một thoả thuận của nhóm, không phải định mức của môn cầu lông.
- Đừng hỏi "nên đặt bao nhiêu". Hãy tính thử ra tiền từng người rồi hỏi cả nhóm có ổn không.
- Ưu đãi cho ai cũng được, miễn là nói ra: ưu đãi vì sao, ai gánh phần còn lại, bao giờ xem lại.
- Đổi hệ số thì báo trước, áp dụng từ buổi sau. Không tính lại buổi đã xong.
Hệ số là gì
Khi chia tiền theo hệ số, mỗi người mang một con số thay vì được tính là "một suất":
Tiền một người trả = Tổng chi phí × (hệ số người đó ÷ tổng hệ số cả buổi)
Ai cũng hệ số 1.00 thì đó chính là chia đều. Hệ số chỉ có nghĩa khi các con số khác nhau, và mỗi chỗ khác nhau phải có lý do nói ra được.
Ba lý do hay được đưa ra, và lý do nào đứng được
1. "Nữ tốn ít cầu hơn." Chưa chắc. Cầu hỏng nhanh hay chậm còn tuỳ trình độ, loại cầu, cách đánh. Muốn dùng lý do này thì ghi lại số cầu dùng ở từng sân trong vài buổi rồi hãy nói.
2. "Nữ đánh ít hơn." Nếu chị em hay phải ngồi ngoài vì thiếu lượt thì đó là lỗi xếp sân, cần sửa cách xếp. Đừng lấy hệ số thấp để bù cho việc người ta không được chơi đủ.
3. "Nhóm muốn khuyến khích chị em tham gia." Lý do này đứng được, và cũng thật thà nhất. Cứ gọi đúng tên là ưu đãi, nói rõ phần giảm đó ai gánh và bao giờ xem lại.
Tóm lại: vấn đề không nằm ở chỗ nhóm ưu đãi ai, mà ở chỗ có người phải tự đoán vì sao.
Chọn mức nào
Vài mốc để hình dung:
| Hệ số nữ | Nghĩa là | Hợp khi nào |
|---|---|---|
| 1.00 | Không phân biệt | Nhóm thi đấu, hoặc trình độ đồng đều |
| 0.80 | Giảm nhẹ | Nhóm đông nữ, chơi không chênh nhau nhiều |
| 0.75 | Giảm 25% trước làm tròn | Mức dùng trong ví dụ CLB Cầu Giấy |
| 0.70 | Giảm rõ | Nhóm ít nữ, muốn kéo thêm người |
| Dưới 0.70 | Giảm hơn 30% | Phải tính kỹ phần người khác gánh |
Đừng chỉ nhìn tỷ lệ. Cùng một hệ số, 2 người được giảm trong nhóm 20 người khác hẳn 18 người được giảm. Phải tính ra tiền mới biết.
Tính thử ra tiền rồi mới chốt
Lấy ví dụ minh hoạ CLB Cầu Giấy: một buổi tốn 500.000 ₫, có 5 thành viên nam, 2 thành viên nữ và 1 khách nam. Giữ nguyên nam 1.00 và khách 1.50, chỉ đổi hệ số nữ:
| Hệ số nữ | Tổng hệ số | Nam trả | Nữ trả | Khách nam trả | Tổng phải thu | Phần dôi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.00 | 8.50 | 59.000 ₫ | 59.000 ₫ | 89.000 ₫ | 502.000 ₫ | 2.000 ₫ |
| 0.80 | 8.10 | 62.000 ₫ | 50.000 ₫ | 93.000 ₫ | 503.000 ₫ | 3.000 ₫ |
| 0.75 | 8.00 | 63.000 ₫ | 47.000 ₫ | 94.000 ₫ | 503.000 ₫ | 3.000 ₫ |
Các mức tiền đã làm tròn lên hàng nghìn. Phần dôi là số thu về nhiều hơn 500.000 ₫ do làm tròn.
Đọc bảng thế này: từ 1.00 xuống 0.75, mỗi chị trả ít đi 12.000 ₫ (59.000 xuống 47.000), mỗi anh trả thêm 4.000 ₫ (59.000 lên 63.000). Đem đúng mấy con số này ra hỏi nhóm, dễ hơn nhiều so với hỏi "0.75 có được không".
Hai điều hay bị hiểu nhầm:
- Hệ số 0.75 không có nghĩa là trả 75% của một suất chia đều. Khi hệ số đổi thì tổng hệ số cũng đổi, nên suất của mọi người đều nhích theo.
- Sau khi làm tròn, tiền nữ có thể lệch khỏi đúng 75% tiền nam một chút. Bình thường.
Cho cả nhóm xem bảng, kể cả người được giảm. Chốt mức nào thì ghi lại kèm ngày bắt đầu áp dụng. Ai chưa đồng ý thì nói cho xong trước buổi thu đầu tiên.
Không chỉ có nam với nữ
Giới tính là thứ dễ thấy nhất, nhưng còn mấy trường hợp khác cũng hay được đặt hệ số riêng:
- Khách vãng lai, ví dụ 1.50. Không phải để phạt, mà vì thành viên đang gánh chi phí cố định cả tháng còn khách thì không. Chuyện này có bài riêng: khách vãng lai tính tiền thế nào.
- Người mới tập, thấp hơn trong vài buổi đầu. Giữ chân người mới khá hiệu quả, miễn là nhóm đồng ý gánh phần đó và có ngày hết ưu đãi.
- Người đến muộn, nửa suất. Thật ra cách này công bằng hơn chia theo giới tính, vì nó đo đúng thứ người ta dùng. Nhưng phải ghi giờ đến nên nhiều nhóm bỏ qua.
Không cần dùng hết. Thêm một loại hệ số là thêm một thứ phải giải thích khi có người hỏi.
Khi nào không nên chia theo giới tính
Cả nhóm chơi như nhau. Cùng thời lượng, cùng cường độ, không ai đề nghị ưu đãi, thì không có lý do gì để đóng khác nhau.
Nhóm ít nam, đông nữ. Hệ số 0.75 cho 12 nữ và 3 nam sẽ đẩy tiền của ba anh lên thấy rõ. Tính thử ra tiền trước, và đặt cạnh phương án chia đều để so.
Nhóm chưa từng bàn về nó. Đây là trường hợp tệ nhất: người lập nhóm tự đặt, không ai biết, cho tới hôm có người tự cộng lại. Hệ số chưa được thoả thuận thì con số nào cũng là quả bom hẹn giờ.
Ba nguyên tắc để hệ số không thành chuyện cãi nhau
- Để hệ số ngay cạnh số tiền trong bảng gửi cho nhóm. Người ta ít khi cãi con số, người ta cãi vì không biết con số ở đâu ra.
- Đổi hệ số thì báo trước, áp dụng từ buổi sau. Tính lại buổi đã thu xong là cách nhanh nhất để không ai tin sổ sách nữa.
- Phá lệ lần nào thì ghi lý do lần đó. Giảm cho người đến muộn, miễn cho người đi thử: ghi ngay lúc đó. Ba tháng sau chính bạn cũng không nhớ.
Mẫu ghi lại quyết định
Chốt xong thì ghi năm dòng, ghim lên nhóm:
- Áp dụng cho ai.
- Hệ số bao nhiêu.
- Vì sao.
- Từ buổi nào.
- Bao giờ xem lại.
Ví dụ: "Từ buổi 07/07, thành viên nữ tính hệ số 0.75 để khuyến khích chị em đi đều. Phần giảm chia vào các suất còn lại. Hết quý xem lại."
Có thời hạn xem lại thì dễ đồng ý hơn, vì không ai phải cam kết mãi mãi với một con số.
Ghi chép ở đâu
Nhóm chỉ có một hệ số và ít khi phá lệ thì một dòng ghim trong nhóm chat là đủ.
Khi người đông lên và ngoại lệ nhiều dần, cái tốn công không còn là phép nhân mà là nhớ ai đang ở hệ số nào. Lúc đó nên để phần mềm nhớ hộ. CLB Cầu Lông cho khai hệ số một lần cho từng người, và lần nào sửa tay cũng bắt nhập lý do, nên bảng chia tiền tự giải thích được chính nó.